موزه کورپوس
موزه کورپوس ؛ موزه ای جذاب اما عجیب و غریب
نوامبر 11, 2020
ژان نوول
ژان نوول کیست؟ همه چیز درباره معمار مشهور فرانسوی
نوامبر 14, 2020

هر آنچه باید در مورد معماری باغ دولت آباد یزد بدانید

معماری باغ دولت آباد

هر آنچه باید در مورد معماری باغ دولت آباد یزد بدانید

باغ دولت آباد یکی از باغ های قدیمی شهر یزد در ایران است که توسط میراث جهانی توسط یونسکو به ثبت رسیده است. معماری باغ دولت آباد یکی از اصیل ترین و بدیع ترین طرح های باغ رسمی ایرانی است. این باغ که باغ «بهشت آییین» نامیده می شود، محل برگزاریی تشریفات حکومتی و مراسم ورزشی بوده است.

معماری باغ دولت آباد -1

در اواخر دوره افشاریه در سال 1160 هجری قمری توسط محمد تقی خان معروف به «خان بزرگ» که وی سر سلسله ی خاندان خوانین یزد بود احداث شد. مرحوم محمد تقی خان ابتدا قناتی به طول 65 کیلومتر احداث کرد و آب را از مهریز به یزد و محل کنونی باغ دولت آباد رساند و سپس مجموعه حکومتی (دارالحکومه) خود را بنا کرد.

قنات تاریخی دولت آباد با قدمتی بیش از 200 سال از احداث 5 رشته قنات تشکیل شده و از ارتفاعات مهریز سرچشمه می گیرد. مرحوم محمد تقی خان در اواخر عمر خود مجموعه باغ دولت آباد ، قنات دولت آباد و بخشی از اراضی مشروب به این قنات را وقف چهارده معصوم کرد. این باغ مدت ها محل اقامت کریم خان زند بود.

بلند ترین بادگیر خشتی جهان

بلندترین بادگیر خشتی جهان در این باغ قرار دارد و یکی از مشخصه های اصلی این باغ است که شاهکار مهندسی و نشانه نبوغ معماران یزدی را نشان می دهد. ارتفاع این بادگیر از سطح زمین 34 متر است. این بادگیر مانند کولر عمل می کند و به خوبی ساختمان را خنک می کند.

معماری باغ دولت آباد -2

از دیگر خصوصیات این بادگیر 8 ضلعی بودن آن است که باعث می شود باد در هر جهت بوزد و به راحتی و به سرعت به قسمت زیرین هدایت شود. در این ساختمان با تلفیق باد و آب که در حوض های داخلی ساختمان در جریان است، هوای خنک از زیر بادگیر به قسمت شاه نشین و تالار ها انتقال پیدا می کند و به همین دلیل به این بنا ، ساختمان تابستانه نیز گفته می شود.

بخش های بیرونی و اندرونی

مساحت این باغ حدود هفتاد هزار متر مربع است. فضای سبز باغ را درختانی مانند انگور، سرو و کاج تشکیل شده اند و در حاشیه باغچه های باغ پر از گل های محمدی و سرخ قرار دارد. باغ دولت آباد از دو بخش بیرونی و اندرونی تشکیل شده است. باغ بیرونی محل انجام تشریفات حکومتی، مراسم ورزشی و اداره امور شهر و باغ اندرونی شامل بخش خصوصی و اقامتگاهی مجموعه به شمار می رفته است.

معماری باغ دولت آباد -3

بخش های اندرونی شامل ساختمان هشتی، حرمسرا، بهشت آیین، مطبخ، برج دیده بانی، آب انبار خصوصی و اصطبل تابستانه و زمستانه و بخش بیرونی شامل جلوخان و سردر، عمارت تهرانی ، تالار آینه ، در بازارچه، آب انبار عمومی و… است.

مصالح اصلی بنا آجر، خشت و در نمای خارجی  اندودهای سیگل، گچ، ریگ و سنگ مرمر است.

اصول معماری باغ دولت آباد

هندسه باغ بسیار دقیق بوده و سطح باغ را به دو بخش مستطیلی شکلی عمود بر هم (باغ بیرونی و باغ اندرونی) تفکیک کرده است. محور تقارن مستطیل بزرگ تر، محور اصلی باغ اندرونی است. معمار باغ ، با کاشت درخت در دو جانب محور اصلی، علاوه بر این که سبب تمرکز دید به سوی عمارت های اصلی باغ شده موجب عدم محدودیت دید از سوی هر یک از عمارات به سمت منظره باغ نیز هست و به اتصال بصری بین دو عمارت تاکید می کند.

معماری باغ دولت آباد -4

آبنما دقیقا بر محور تقارن باغ اندرونی منطبق است، سطح باغ را به دو کرت مستطیلی متقارن تقسیم می کند. در باغ اندرونی قسمت عمده باغ کرت بندی شده است. تقارن یکی از اصول معماری ایرانی به شمار می رود به طوری که در معماری سنتی ایران در تمامی بناها به اشکال مختلف از آن استفاده شده است. در باغ ایرانی نیز از این اصل بسیار استفاده شده است.

درب ها و ورودی های باغ

ورودی و درب های این بنای تاریخی چوبی است و با نقش های زیبایی تزیین شده اند. در حال حاضر درب اصلی ورودی باغ دولت آباد یزد در خیابان شهید رجایی قرار دارد.عمارت دولت آباد از اتاق های زیادی تشکیل شده است که بیشتر آنها در وسط دارای حوضی کوچک است. اتاق اصلی عمارت رو به باغ و حیاط قرار دارد.

معماری باغ دولت آباد -5

درب ورودی آن با شیشه های رنگارنگ کوچک و بزرگ و با طرح های زیبا تزیین شده است. یکی از مصالح شاخصی که در بنای این باغ استفاده شده، سنگ مرمر است که تمام این سنگ ها  از شهر مراغه آورده شده اند.

عملیات مرمت و بازسازی باغ دولت آباد از سال 1348 توسط دفتر فنی سازمان ملی حفاظت آثار عبارتند از :عمارت تالار آینه، عمارت مستخدمین، آشپزخانه ها، عمارت تهرانی ها و…صورت پذیرفت.